แนวทางการดูแลผู้ป่วย stroke ที่บ้านให้ปลอดภัย ลดเสี่ยงซ้ำ

“โรคหลอดเลือดสมองตีบ หรือ Stroke” เป็นโรคที่ส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวันอย่างมาก การดูแลผู้ป่วย Stroke ที่บ้านจึงเป็นสิ่งสำคัญที่ต้องให้ความใส่ใจเป็นพิเศษ เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยฟื้นตัวและกลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติมากที่สุด บทความนี้ จะนำเสนอแนวทางการดูแลผู้ป่วย Stroke ที่บ้าน อธิบายการดูแลผู้ป่วย โรคเส้นเลือดในสมองตีบ เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลอย่างครอบคลุมและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

แนวทางการดูแลผู้ป่วย Stroke ที่บ้านที่ควรรู้

การดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) จำเป็นต้องพิจารณาถึงปัญหาสุขภาพอื่นๆ ที่อาจพบร่วมด้วย ซึ่งการดูแลจะแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับโรคประจำตัวของผู้ป่วยแต่ละราย

การดูแลผู้ป่วย  Stroke ระยะฟื้นฟูที่บ้าน

การดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่บ้านควรให้ความสำคัญกับ 2 ประเด็นหลัก คือ การดูแลผู้ป่วย และการจัดสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม

1. การดูแลผู้ป่วย

• มีผู้ดูแลตลอดเวลา ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองอาจมีอาการหลังผ่าตัดเส้นเลือดในสมองแตกและตีบกำเริบได้ตลอดเวลา ซึ่งอาจรุนแรงกว่าครั้งแรก การมีผู้ดูแลอยู่ด้วยจะช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการช่วยเหลือทันที หากผู้ป่วยอยู่คนเดียว การนำส่งโรงพยาบาลภายใน 4.5 ชั่วโมงแรกอาจเป็นไปได้ยาก ซึ่งเป็นช่วงเวลาสำคัญสำหรับการรักษา การมีผู้ดูแลจะช่วยเพิ่มความปลอดภัยให้กับผู้ป่วยได้มากกว่า
• สังเกตอาการอย่างใกล้ชิด ญาติควรสังเกตอาการของผู้ป่วยอย่างสม่ำเสมอ และหากพบความผิดปกติ ควรรีบนำส่งโรงพยาบาลทันที

2. การจัดสภาพแวดล้อม

• แสงสว่างเพียงพอ ห้องนอนควรมีแสงสว่างที่เหมาะสม เพื่อป้องกันการหกล้ม
• จัดสภาพแวดล้อมให้เหมาะสม จัดสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมกับผู้ป่วยที่มีอาการอ่อนแรง เช่น จัดวางเฟอร์นิเจอร์ให้เป็นระเบียบ ไม่มีสิ่งกีดขวางทางเดิน ป้องกันเหลี่ยมมุมของเฟอร์นิเจอร์ เพื่อลดความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุ เนื่องจากผู้ป่วยมีอาการอ่อนแรงและเสี่ยงต่อการหกล้มได้ง่าย การจัดสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมจะช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุได้

3. การดูยาบำรุงสมองสำหรับผู้ป่วยผ่าตัดสมอง

ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองมักได้รับยาหลายชนิดเพื่อควบคุมอาการและป้องกันภาวะแทรกซ้อน โดยยาหลัก ๆ ที่ใช้มีดังนี้

3.1 ยาละลายลิ่มเลือด ใช้เพื่อป้องกันการเกิดโรคหลอดเลือดสมองซ้ำ โดยจะช่วยลดการแข็งตัวของเลือดและป้องกันการเกิดลิ่มเลือดอุดตัน ผู้ป่วยต้องรับประทานยาตามที่แพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด และไม่ควรหยุดยาหรือปรับขนาดยาเอง

3.2 ยาลดความดันโลหิต ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองมักมีความดันโลหิตสูงร่วมด้วยการควบคุมความดันโลหิตให้อยู่ในระดับที่เหมาะสมเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อป้องกันการเกิดโรคหลอดเลือดสมองซ้ำ แพทย์อาจสั่งจ่ายยาควบคุมความดันโลหิต และแนะนำให้ผู้ป่วยปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ชีวิต เช่น ลดการบริโภคโซเดียม ออกกำลังกายสม่ำเสมอ

3.3 ยาลดระดับน้ำตาลในเลือด ผู้ป่วยโรคเบาหวานมีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติเป็นสิ่งสำคัญแพทย์อาจสั่งจ่ายยาควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด และแนะนำให้ผู้ป่วยควบคุมอาหาร ออกกำลังกายสม่ำเสมอ

3.4 ยาลดไขมันในเลือด ไขมันในเลือดสูงเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง การควบคุมระดับไขมันในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติเป็นสิ่งสำคัญแพทย์อาจสั่งจ่ายยาลดไขมันในเลือด และแนะนำให้ผู้ป่วยควบคุมอาหาร ออกกำลังกายสม่ำเสมอ

ข้อควรระวัง

• การใช้ยาแต่ละชนิดขึ้นอยู่กับโรคร่วมของผู้ป่วยแต่ละราย
• ผู้ป่วยควรรับประทานยาตามที่แพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด และไม่ควรหยุดยาหรือปรับขนาดยาเอง
• หากมีข้อสงสัยหรือผลข้างเคียงจากการใช้ยา ควรปรึกษาแพทย์ทันที
• ไม่ต้องกังวลเรื่องการกินยาเยอะแล้วจะส่งผลกระทบต่อตับไต เพราะแพทย์ที่ทำการรักษานั้นจะคอยตรวจสอบดูแลอย่างใกล้ชิด

วิธีกายภาพบําบัด เส้นเลือดในสมองตีบและแตก

วิธีการดูแลระยะฟื้นตัว

• วิธีดูแลผู้ป่วยเส้นเลือดในสมองตีบและแตกให้กลับมาแข็งแรงช่วงเวลา 3 เดือนแรก (Golden Period) เป็นช่วงที่สำคัญที่สุดในการดูแลฟื้นฟูร่างกาย เพราะการกายภาพบำบัดผู้ป่วยเส้นเลือดในสมองจะช่วยกระตุ้นให้เซลล์สมองที่เหลืออยู่เรียนรู้และทำหน้าที่ทดแทนส่วนที่เสียหาย
• นักกายภาพบำบัดจะออกแบบโปรแกรมการออกกำลังกายที่เหมาะสมกับสภาพร่างกายของผู้ป่วยแต่ละราย เพื่อฟื้นฟูการเคลื่อนไหว ความแข็งแรง และการทรงตัว
• โปรแกรมฟื้นฟูจะแตกต่างกันไปตามความรุนแรงของอาการ เช่น ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการเกร็ง ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการอ่อนแรง หรือผู้ป่วยบางรายอาจมีปัญหาด้านการพูด
• นักกายภาพบำบัดจะให้คำแนะนำและสอนวิธีการออกกำลังกายที่เหมาะสม เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถฟื้นฟูร่างกายได้อย่างมีประสิทธิภาพ

วิธีการดูแลระยะทรงตัว

• ในช่วงที่ผู้ป่วยอยู่ในโรงพยาบาล แพทย์จะเป็นผู้ดูแลและประเมินอาการอย่างใกล้ชิด 
• แพทย์จะทำการตรวจวินิจฉัยเพื่อหาสาเหตุของโรคหลอดเลือดสมองและโรคร่วมอื่น ๆ เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน หรือไขมันในเลือดสูง
• เมื่อผู้ป่วยกลับบ้าน ญาติควรดูแลผู้ป่วยตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด เช่น การควบคุมอาการของโรคร่วม การทำกายภาพบำบัดอย่างต่อเนื่อง และการดูแลด้านอื่น ๆ ที่จำเป็น

โรคเส้นเลือดในสมองตีบ ห้ามกินอะไร แนะนำแนวทางการทานอาหาร

การแนะนำอาหารที่เหมาะสมสำหรับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบนั้นขึ้นอยู่กับปัจจัยเสี่ยงและโรคประจำตัวของแต่ละบุคคลเป็นหลัก ไม่ได้มีข้อห้ามที่ตายตัวสำหรับทุกคน

คำแนะนำเฉพาะบุคคลเส้นเลือดในสมองตีบ อาหารที่ควรหลีกเลี่ยง

• ผู้ป่วยที่มีความดันโลหิตสูง เน้นอาหารโซเดียมต่ำ ลดอาหารเค็ม
• ผู้ป่วยที่มีไขมันในเลือดสูง เน้นอาหารไขมันต่ำ หลีกเลี่ยงไขมันอิ่มตัว เลือกโปรตีนจากแหล่งไขมันต่ำ เช่น ปลา อกไก่ผู้ป่วยเบาหวาน ควบคุมปริมาณคาร์โบไฮเดรต เลือกอาหารที่มีดัชนีน้ำตาลต่ำ
• ผู้ป่วยที่สูบบุหรี่ งดสูบบุหรี่

เพราะฉะนั้นการรับประทานอาหารฟื้นฟูผู้ป่วยสมองตีบที่เหมาะสมควรพิจารณาจากปัจจัยเสี่ยงและโรคประจำตัวของแต่ละบุคคล โดยทั่วไปเมนูอาหารเส้นเลือดในสมองตีบควรหลีกเลี่ยงอาหารไขมันสูง เช่น เนื้อสัตว์ติดมัน หนังสัตว์ ผลิตภัณฑ์จากนมที่มีไขมันสูง อาหารทอด อาหารแปรรูป ลดปริมาณโซเดียม อาหารรสเค็มจัด อาหารหมักดอง อาหารแปรรูป เครื่องปรุงรสที่มีโซเดียมสูง และควบคุมระดับน้ำตาล

WALK WELL – เดินได้เดินดี ศูนย์ดูแลผู้ป่วยหลอดเลือดสมองโดยทีมแพทย์เฉพาะทาง ศูนย์ดูแลผู้ป่วยหลอดเลือดสมองโดยอายุรแพทย์ระบบประสาท และแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู มีโปรแกรมกายภาพบำบัด สามารถปรับตามได้ในแต่ละบุคคล และมีการประเมินผลอย่างสม่ำเสมอ ติดต่อสอบถามเพิ่มเติม ติดต่อศูนย์  WALK WELL

คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับแนวทางการดูแลผู้ป่วย Stroke ที่บ้าน