ผู้ป่วยติดเตียงเกิดจากอะไร? สาเหตุ การแบ่งประเภท และวิธีดูแล

การดูแลผู้ป่วยติดเตียงเป็นสถานการณ์ที่หลายครอบครัวอาจต้องเผชิญ โดยเฉพาะเมื่อมีสมาชิกในครอบครัวป่วยด้วยโรคที่ส่งผลกระทบต่อการเคลื่อนไหวหรือสติสัมปชัญญะ การเข้าใจถึงสาเหตุ ประเภท และแนวทางการดูแลที่เหมาะสมจึงเป็นสิ่งสำคัญมากสำหรับการให้การดูแลที่มีคุณภาพ ในบทความนี้ เราจะมาทำความเข้าใจเกี่ยวกับผู้ป่วยติดเตียงคืออะไรเกิดจากสาเหตุใดได้บ้าง และมีการแบ่งประเภทอย่างไร รวมถึงการสำรวจกลุ่มโรคต่างๆ ที่อาจนำไปสู่ภาวะนอนติดเตียง นอกจากนี้ยังจะพูดถึงแนวทางการดูแลที่เหมาะสม โอกาสในการฟื้นตัว และสิ่งสำคัญที่ผู้ดูแลควรระวังในการดูแลคนไข้ติดเตียง เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนและส่งเสริมคุณภาพชีวิตที่ดีที่สุดให้กับผู้ป่วย

ผู้ป่วยติดเตียง คืออะไร

ผู้ป่วยติดเตียง หรือที่เรียกในแวดวงการแพทย์ว่า Bedridden คือ ผู้ป่วยที่ไม่สามารถลุกจากเตียงได้ด้วยตัวเอง หรือต้องใช้เวลาส่วนใหญ่ในแต่ละวันอยู่บนเตียง โดยอาจเกิดจากความเจ็บป่วยรุนแรง การบาดเจ็บ หรือภาวะสุขภาพที่ทำให้การเคลื่อนไหวลำบาก

สาเหตุหลักที่ทำให้เกิด คนไข้ติดเตียง มีหลากหลาย เช่น โรคหลอดเลือดสมอง โรคระบบประสาท ภาวะกล้ามเนื้ออ่อนแรงอย่างรุนแรง หรือการบาดเจ็บที่กระดูกสันหลัง ในบางกรณี ผู้ป่วยอาจ นอนติดเตียง ชั่วคราวระหว่างการรักษา แต่บางครั้งอาจต้องอยู่ในสภาพนี้เป็นเวลานาน

ประเมินสภาพผู้ป่วยตามระดับความสามารถในการดูแลตนเอง โดยผู้ป่วยติดเตียงแบ่งเป็น 2 ประเภทหลัก คือ แบบชั่วคราวที่มีโอกาสฟื้นตัว และแบบถาวรที่ต้อง การดูแลผู้ป่วยติดเตียง อย่างเต็มเวลา ซึ่งแต่ละประเภทจะมีแนวทางการดูแลที่แตกต่างกันไป

ความแตกต่างระหว่างติดเตียงชั่วคราวและถาวร

ผู้ป่วยติดเตียง แบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลักตามระยะเวลาและโอกาสในการฟื้นตัว โดยการแยกประเภทนี้สำคัญมากสำหรับการวางแผน การดูแลผู้ป่วยติดเตียง ที่เหมาะสม และช่วยให้ครอบครัวเตรียมพร้อมทั้งทางร่างกายและจิตใจ

ความแตกต่างที่สำคัญระหว่างสองประเภทนี้มีดังนี้

• ติดเตียงชั่วคราว มักเกิดจากการรักษาหลังผ่าตัด การบาดเจ็บที่หายได้ หรือโรคเฉียบพลันที่มีโอกาสฟื้นตัวภายใน 3-6 เดือน
• ติดเตียงถาวร เป็นผลจากโรคระบบประสาทเสื่อม โรคหลอดเลือดสมองรุนแรง หรือภาวะที่ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้
• วิธีการดูแล ประเภทชั่วคราวเน้นการฟื้นฟูและกายภาพบำบัด ส่วนประเภทถาวรเน้นการป้องกันภาวะแทรกซ้อนและคุณภาพชีวิต
• ความหวังในการฟื้นตัว ผู้ป่วยชั่วคราวมีโอกาสกลับมาเดินหรือนั่งได้บ้าง แต่ผู้ป่วยถาวรมักต้อง นอนติดเตียง ตลอดชีวิต

ประเมินสภาพผู้ป่วยอย่างต่อเนื่องในช่วง 6 เดือนแรก เพื่อดูว่าจัดอยู่ในประเภทใด เพราะการวินิจฉัยที่ถูกต้องจะช่วยให้ คนไข้ติดเตียง และครอบครัวได้รับการดูแลที่เหมาะสมที่สุด

ป่วยติดเตียง เกิดจากสาเหตุอะไรได้บ้าง

การเป็น ผู้ป่วยติดเตียง เกิดจากสาเหตุหลากหลาย โดยส่วนใหญ่มาจากโรคหรือภาวะที่ส่งผลต่อการเคลื่อนไหวของร่างกาย จนทำให้ไม่สามารถลุกจากเตียงได้ด้วยตัวเอง สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือโรคหลอดเลือดสมอง ซึ่งคิดเป็น 60-70% ของผู้ป่วยติดเตียงในประเทศไทย

สาเหตุหลักที่ทำให้เกิด คนไข้ติดเตียง แบ่งได้เป็นกลุ่มต่าง ๆ ดังนี้

• โรคระบบประสาท เช่น โรคหลอดเลือดสมอง โรคพาร์กินสัน โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือภาวะเสื่อมสมองระยะสุดท้าย
• การบาดเจ็บร้ายแรง เช่น กระดูกสันหลังหัก กระดูกขาหัก การบาดเจ็บจากอุบัติเหตุที่ทำให้พิการ
• โรคกล้ามเนื้อและข้อ เช่น โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง ข้ออักเสบรุนแรง หรือโรคกระดูกพรุน
• โรคเรื้อรังระยะสุดท้าย เช่น โรคมะเร็งที่แพร่กระจาย โรคไต โรคหัวใจรุนแรง
• ผลข้างเคียงจากการรักษา เช่น หลังผ่าตัดใหญ่ การใช้ยาระงับความรู้สึกนาน หรือภาวะติดเชื้อรุนแรง

และมักพบว่า การดูแลผู้ป่วยติดเตียง จะแตกต่างกันไปตามสาเหตุ ผู้ป่วยบางกลุ่มที่เกิดจากการบาดเจ็บอาจมีโอกาสฟื้นตัว แต่ผู้ป่วยที่เกิดจากโรคระบบประสาทเรื้อรังมักต้อง นอนติดเตียง เป็นเวลานาน การรู้สาเหตุที่แน่ชัดช่วยให้วางแผนการดูแลได้อย่างเหมาะสม

สาเหตุทางด้านระบบประสาท

โรคระบบประสาทเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้เกิด ผู้ป่วยติดเตียง มากที่สุด โดยเฉพาะโรคหลอดเลือดสมองที่ส่งผลต่อการควบคุมการเคลื่อนไหวของร่างกาย ทำให้ผู้ป่วยอ่อนแรงหรือเป็นอัมพาตครึ่งซีกจนไม่สามารถลุกจากเตียงได้

โรคระบบประสาทที่พบบ่อยในการทำให้ คนไข้ติดเตียง ได้แก่ โรคหลอดเลือดสมองที่คิดเป็น 65% ของผู้ป่วยทั้งหมด รองลงมาคือโรคพาร์กินสันระยะสุดท้าย โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง และโรคเสื่อมสมอง ซึ่งล้วนส่งผลต่อระบบประสาทส่วนกลาง

ลักษณะของการ นอนติดเตียง จากโรคระบบประสาทมักมีความรุนแรงแตกต่างกัน ผู้ป่วยบางรายอาจยังนั่งได้บ้างแต่เดินไม่ได้ ส่วนบางรายอาจต้องนอนตลอดเวลา ขึ้นอยู่กับตำแหน่งและขอบเขตของสมองที่ได้รับความเสียหาย

สาเหตุจากการดำรงชีวิตและวัย

ผู้สูงอายุเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงในการกลายเป็น ผู้ป่วยติดเตียง เนื่องจากร่างกายเสื่อมสภาพตามธรรมชาติ โดยเฉพาะผู้ที่อายุ 75 ปีขึ้นไป จะมีกล้ามเนื้อลีบ กระดูกบาง และระบบประสาททำงานช้าลง จึงเสี่ยงต่อการหกล้มและการบาดเจ็บร้ายแรง

การขาดการออกกำลังกายเป็นประจำยังเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงและข้อแข็งตัว จนในที่สุดอาจต้อง นอนติดเตียง ได้ โดยเฉพาะผู้ที่มีการใช้ชีวิตแบบนิ่ง ๆ นั่งมาก หรือมีน้ำหนักเกินมาตรฐาน

แนะนำให้ผู้สูงอายุออกกำลังกายเบา ๆ เป็นประจำ และปรับสภาพแวดล้อมในบ้านให้ปลอดภัย เพื่อลดความเสี่ยงในการกลายเป็น คนไข้ติดเตียง จากสาเหตุที่ป้องกันได้

สาเหตุจากโรคเรื้อรัง

โรคเรื้อรังระยะสุดท้ายเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ผู้ป่วยกลายเป็น ผู้ป่วยติดเตียง เนื่องจากร่างกายอ่อนแรงมากจนไม่สามารถลุกจากเตียงได้ โดยเฉพาะโรคมะเร็งระยะสุดท้ายที่แพร่กระจายไปยังกระดูกหรือสมอง ทำให้ผู้ป่วยต้อง นอนติดเตียง เป็นส่วนใหญ่

โรคไตเรื้อรังระยะสุดท้าย โรคหัวใจวาย และโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังก็เป็นอีกสาเหตุที่พบบ่อย ผู้ป่วยเหล่านี้มักมีอาการเหนื่อยง่าย หายใจลำบาก จนไม่มีแรงในการลุกเดิน ส่งผลให้ต้องพึ่งพา การดูแลผู้ป่วยติดเตียง เป็นหลัก

ประเมินสภาพของผู้ป่วยโรคเรื้อรังอย่างต่อเนื่อง เพราะบางรายอาจยังมีช่วงเวลาที่สามารถนั่งหรือเคลื่อนไหวได้บ้าง ซึ่งจะช่วยชะลอการเสื่อม และลดภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ ได้

ผู้ป่วยติดเตียง มีกี่ประเภท

ผู้ป่วยติดเตียง แบ่งออกเป็น 3 ประเภทหลัก ตามความรุนแรงและระดับการพึ่งพาการดูแล การจำแนกประเภทนี้สำคัญมากสำหรับการวางแผน การดูแลผู้ป่วยติดเตียง ให้เหมาะสมกับภาวะของผู้ป่วยแต่ละราย

การแบ่งประเภทของ คนไข้ติดเตียง มีรายละเอียดดังนี้

• ประเภทที่ 1 ติดเตียงบางเวลา สามารถนั่งหรือยืนได้ในช่วงสั้น ๆ แต่ต้องใช้เวลา 12-16 ชั่วโมงต่อวัน บนเตียง
• ประเภทที่ 2 ติดเตียงส่วนใหญ่ แทบไม่สามารถลุกจากเตียงได้ด้วยตัวเอง อาจนั่งได้สั้น ๆ ด้วยการช่วยเหลือ
• ประเภทที่ 3 ติดเตียงสมบูรณ์ ไม่สามารถลุกจากเตียงได้เลย ต้อง นอนติดเตียง ตลอดเวลา และต้องการการดูแลเต็มรูปแบบ

แนวทางการดูแลผู้ป่วยติดเตียง

การดูแลผู้ป่วยติดเตียง ต้องมีการวางแผนที่ครอบคลุมทั้งด้านร่างกายและจิตใจ เพื่อให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ และลดความเสี่ยงจากภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ ที่อาจตามมา

หลักการสำคัญในการดูแล ผู้ป่วยติดเตียง มีดังนี้

• เปลี่ยนท่านอนทุก 2 ชั่วโมง เพื่อป้องกันแผลกดทับ
• ทำความสะอาดร่างกายอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะบริเวณที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อ
• ให้อาหารและน้ำให้เหมาะกับความสามารถในการกลืนของผู้ป่วย
• ฝึกบริหารร่างกาย แม้จะเป็นการขยับเบา ๆ เพื่อไม่ให้กล้ามเนื้อฝ่อ
• ติดตามอาการเปลี่ยนแปลงและรายงานแพทย์อย่างสม่ำเสมอ

แนะนำให้ผู้ดูแลหมุนเวียนกันดูแล คนไข้ติดเตียง เพื่อไม่ให้เกิดความเหนื่อยล้าจนเกินไป การมีแผนการดูแลที่ชัดเจนจะช่วยให้ทุกคนในครอบครัวรู้หน้าที่ของตัวเอง และผู้ป่วยจะได้รับการดูแลที่ต่อเนื่องและมีคุณภาพ

สรุป การดูแลผู้ป่วยติดเตียง

ผู้ป่วยติดเตียง เป็นภาวะที่ต้องการการดูแลอย่างใกล้ชิดและต่อเนื่อง โดยเฉพาะการป้องกันภาวะแทรกซ้อนและการฟื้นฟูสมรรถภาพที่เหลืออยู่ การดูแลที่ถูกต้องจะช่วยให้ คนไข้ติดเตียง มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และอาจมีโอกาสฟื้นตัวได้ในบางกรณี

ที่ WALK WELL เรามีทีมอายุรแพทย์ระบบประสาทและแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูที่มีประสบการณ์ในการดูแลผู้ป่วยหลอดเลือดสมองและผู้ป่วยระบบประสาท พร้อมโปรแกรมกายภาพบำบัดที่ปรับได้ตามสภาพของผู้ป่วยแต่ละราย และมีการติดตามผลอย่างต่อเนื่อง หากคุณต้องการคำปรึกษาเกี่ยวกับ การดูแลผู้ป่วยติดเตียง หรือแนวทางการฟื้นฟู สามารถติดต่อเราได้ที่นี่ เพื่อรับการประเมินและวางแผนการดูแลที่เหมาะสมกับสภาพของผู้ป่วย

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ ผู้ป่วยติดเตียง